Lezingen

Nieuws
Werk
   -Alle
   -Ebooks
   -Luisterboeken
   -Bewerkt/Verfilmd
   -Vertaald
   -Bekroond

Auteur
   -Biografie
   -Bibliografie
   -Prijzen
   -Interviews
   -Standpunt
   -Dissertaties
   -Favorieten

Audio/Video
Foto's
Contact

Verfilming

Interview
Sensa, juni 2001
Jennie Vanlerberghe

We gaan de auteur opzoeken in haar ouderlijk huis in Woesten aan de Westhoek. Ze is met haar drie kinderen, Cornelius (8), Martha (6) en Basil (3), en haar man voor enkele vakantiedagen te gast bij haar ouders. Door het brede raam in de woonkamer hebben we uitzicht op een vlakte die zich eindeloos uitstrekt. De stilte is immens, maar wordt nu en dan door een vrolijke Basil onderbroken. Hij wil bij mama zijn, haar alles tonen, haar aandacht krijgen, of ze nu schrijfster is of niet.

Anne zit voor me, ze ziet er frêle en breekbaar uit terwijl ze toch de auteur is van bijzonder beklemmende jeugdboeken. Het lijkt een contrast. Sinds jaren wonen ze in Borgerhout: "Eigenlijk wonen we net achter de Antwerpse Zoo, je hoort bij ons bij wijze van spreken de leeuwen brullen."

Plezant voor de kinderen, ik heb me laten vertellen dat u midden de migranten woont.

Anne Provoost: "Wij wonen daar graag. Natuurlijk komen we nu en dan in aanraking met baldadigheden eigen aan de stad en de verveling die bij sommige kinderen leeft, maar dat heeft met cultuurverschil niets te maken, eerder met gebrek aan cultuur en opvoeding. Want daar begint alles: niet bij de nationaliteit van een persoon, ook niet bij een herkomst, maar bij de vraag of iemand geleerd heeft de ander in zijn anders-zijn te respecteren. In die zin boezemt extreem rechts me veel meer angst in dan een paar jongetjes van acht die een bloempot van een vensterbank gooien."

Het antwoord van Anne Provoost sluit nauw aan met het verhaal dat ze in Vallen schrijft. Ze gaat in Vallen, waarvoor ze in 1995 de Gouden Uil kreeg, de maatschappelijke problemen niet uit de weg. Fascisme en racisme zijn de rauwe thema's waarrond het verhaal is opgebouwd.

Het is het verhaal van Lucas, een jongen van vijftien die er tijdens de zomervakantie achter komt dat zijn pas gestorven grootvader een groep ondergedoken joden heeft verraden. Daarbij wordt Lucas nog verliefd op een Amerikaansjoods meisje, Caitlin, waarvan de familie slachtoffer werd van die collaboratie. Tijdens die vakantie laat hij zich beïnvloeden door vrienden die rassenhaat propageren: "Sta één keer toe dat ze je treiteren en ze houden nooit meer op. Iedere pesterij moet in de kiem gesmoord worden."

Het moet zijn dat aan de wieg van Anne Provoost feeën stonden met manden vol talent, want dat Anne zou schrijven stond al vast toen ze amper een potlood in de hand kon houden. Eerst opstelletjes die veel punten haalden, later kortverhalen en voor haar eerste boek dat in 1991 verscheen: Mijn tante is een Grindewal kreeg ze meteen de Boekenleeuw en de interprovinciale prijs voor jeugdliteratuur. Het begin van een succesverhaal dat nu door camera's wordt verder gezet.

U bent een gewone vrouw benadrukt u, maar dan toch één met veel talent.

Anne: "Ik begrijp dat mensen zeggen: dat bewonder ik, zelf krijg ik geen zin op papier. Ik kan ook niet zingen of tekenen. Maar waar ik altijd verbaasd over sta is dat sommigen zeggen: "Eén bladzijde krijg ik wel vol, maar geen heel boek". Dan denk ik: een boek schrijven is hetzelfde, alleen steunt het op een zwaardere constructie. Ik geef regelmatig voordrachten in scholen en dat benadruk ik ook altijd tegenover de leerlingen: schrijven dat is oefenen. Je in iets vastbijten en het niet meer loslaten."

Ja, misschien wel. Maar men moet, indien men al talent heeft, er toch kunnen mee omgaan. Het kunnen kanaliseren. Het valt bijvoorbeeld op dat u nogal anekdotisch schrijft, dus let u voortdurend op uw omgeving. Met andere woorden, u bent toch ook geobsedeerd door het schrijven?

Anne: "Ik ben wel alert, maar niet alerter dan iemand anders die met een probleem zit dat hij creatief wil oplossen. In die zin lijk ik op een kind dat een kamp wil bouwen en door de tuin loopt op zoek naar manieren om dat te doen."

Verhalen nemen u niet op sleeptouw zoals bij de meeste auteurs, die zich na de eerste zin laten meeslepen en niet weten hoe en waar hun verhaal zal eindigen?

Anne: "Als ik aan een boek begin, schrijf ik eerst het stramien uit. Tien of vijftien pagina's van A tot Z, met alle mogelijke personages, plaatsen, de tijdsgeest en gebeurtenissen duidelijk geschetst. Daar tussenin bouw ik mijn boek op. Ik weet waar ik naar toe ga en doe daar behoorlijk wat research voor. Dat heeft als voordeel dat als ik bij mijn werk door mijn kinderen word gestoord, ik achteraf meteen weer kan doorwerken omdat ik mijn schema voor me heb."

Vallen werd verfilmd. Volledig in het Engels om een internationale markt te veroveren en omdat een internationale cast de personages gestalte gaf. Voor regisseur Hans Herbots (die bij VTM-series als Wittekerke en Deman regisseerde) was het zijn eerste langspeelfilm.

Ook voor u was het een allereerste ervaring met scenario en film? Is de film een blauwdruk van het boek geworden?

Anne: "In het begin vond ik dat het scenario te dicht bij het boek zat. Film is een ander medium, filmtaal is een andere taal. Een beeld dat je met woorden gemakkelijk kan omschrijven en waarvan je weet dat de lezer het tot het einde zal meenemen, gaat daarom nog niet op bij een film. Alles gaat sneller, in één scène moet veel worden gezegd. Door veel te praten met regisseur en scenarioschrijver Hans Herbots zijn we gekomen tot een script dat behoorlijk van het oorspronkelijk werk afwijkt maar toch hetzelfde vertelt." De personages werden ook aangepast. In het boek zijn Lucas en Caitlin tieners van ongeveer 15 à 16 jaar, in de film zijn ze 19 jaar.

Anne: "Oudere personages maakten het voor de regisseur mogelijk om de relatie tussen Caitlin en Lucas anders uit te bouwen dan in het boek. Er is meer rijpheid, meer evenwicht ook tussen hen beiden. In het boek vertelt Lucas zijn verhaal in de ik-vorm. Een film staat je toe om ook in de huid van de nevenpersonages te kruipen. Zo kon ik me ineens afvragen wat er in het klooster gebeurt als Lucas thuis zit te kniezen."

Het boek vertelt het liefdesverhaal tussen Lucas en Caitlin. U was er niet meteen voor te vinden dat de relatie tussen Lucas en Caitlin fysiek werd, dat ze elkaar daadwerkelijk kusten?

Anne: "Toen de regisseur dat voorstelde, had ik daar moeite mee. In het boek is Caitlin moreel superieur. Wat niet wil zeggen dat ze geen fouten heeft: ze gedraagt zich als een bitch, ze zoekt wat ze in een relatie kan gebruiken. Lucas is verliefd op Caitlin, hij bekijkt haar stiekem, hij beloert haar terwijl ze danst. Het verschrikkelijke oorlogsverhaal van zijn grootvader dat hij langzaam ontdekt ligt tussen hen in. Zoals ik de personages in het boek zag, was zij een onbereikbare liefde. Maar ik heb Hans Herbots gezegd: 'Probeer het, verander de karakters in die zin dat ze kussen en dat ik het geloof!'. Ik heb nu de film gezien en het is gelukt. Nu hebben ze het soort plagerige verhouding waarbij het fysieke bijna onvermijdelijk is."

"Een tweetal dagen ging voorbij zonder dat er iets gebeurde. Het bleef snikheet. Ik hakte de boomstronk in hanteerbare blokken en legde ze op mijn grootvaders houtvim. Iedere dag liep Caitlin voorbij. Iedere dag werd de stapel groter. Ze wist waar ik mee bezig was, maar ze liet nooit blijken of ze me opmerkte. Meestal wandelde ze, soms fietste ze de heuvel af, en kwam even later met het rijwiel aan de hand de helling weer op. Nooit kon ik laten haar na te kijken…."

De film werd in de Ardèche opgenomen. Daar speelt zich ook het verhaal in het boek af?

Anne: "Wie Frankrijk kent begrijpt direct de omgeving van het boek. Het is trouwens ook een onvergetelijke omgeving om te filmen."

Bent u op de filmset geweest?

Anne: "Ik ben twee keer op de filmset geweest. Ik vond het mooi om te zien hoe anderen met mijn personages 'aan de haal' gingen. De invulling van het verhaal vond ik heel boeiend. Wat was nu Caitlins stijl? Is wat in haar kleerkast hangt eerder grungy of juist niet?

Een kettingzaag loopt als een rode draad door het boek, op het einde speelt die kettingzaag een cruciale rol.

Ik heb Vallen twee keer gelezen en toen ik aan het ultieme verhaal van de kettingzaag kwam, hoopte ik dat op de volgende pagina's niet zou staan wat er wél gedrukt staat. Ik wist wat ik zou lezen en huiverde toch weer. Wrede scènes gaat u niet uit de weg?

"Ik kon de stang duidelijk zien zitten. Ik wist dat de zaag niet gemaakt was om metaal door te snijden. Ik besefte hoe groot het gevaar was dat de ketting brak en ik vervolgens niets meer zou hebben om haar vrij te krijgen. De punt van de zaag was stomp en onnauwkeurig..."

Anne: "Die scène was essentieel voor het verhaal. Het gaat over ultieme keuzes die je in het leven moet maken: hoe ver ga ik als ik iemand leven wil redden. Durf ik mijn geliefde te verminken? Het dilemma is onontkoombaar. Het is niet kiezen tussen goed of slecht, maar tussen twee vreselijke dingen. Het laat zien dat keuzes meestal niet glad zijn, er zitten altijd kantjes aan."

In Vallen gebeurt toch bijzonder veel: jodenvervolging, racisme, het eeuwenoude spel van aantrekken en afstoten van de liefde. Voor welke leeftijd schrijft u eigenlijk?

Anne: "Als ik schrijf, luister ik naar mijn vertelstem zonder me af te vragen voor wie ik schrijf. Ik kruip in de huid van mijn zestien- of zeventienjarige hoofdpersoon, en dat moet volstaan. Ik stel me de vraag niet of dat dan ook aansluit bij de leefwereld van mijn lezer. Persoonlijk lees ik net om dingen mee te maken die ik niet zelf beleef. Mijn boek De Roos en het Zwijn, dat geïnspireerd is op De Schone en het Beest, en dat zich afspeelt in de zestiende eeuw en waarin fictieve sprookjesachtige figuren voorkomen, is daar een goed voorbeeld van. Dat raakt niet aan de leefwereld van de hedendaagse zeventienjarige, maar het gaat wel over seksuele rijping, dus heel herkenbaar."

Zetten uw kleine kinderen u niet aan om meer kinderverhalen te schrijven?

"Ik heb vroeger al enkele boeken voor eerste lezertjes gepubliceerd. Maar ik stel me niet de vraag: moet ik niet dringend voor mijn kinderen… Ik vraag me alleen af waar ik de komende vier jaar mee bezig wil zijn, want tenslotte duurt het schrijven van een roman gemiddeld zo lang. Vertrekken vanuit mijn schrijfplezier is de enige manier om dit vol te houden."

De rol van Lucas wordt in de film vertolkt door Lee Williams, ooit het gezicht van een internationale Calvin Klein campagne. "Eerst vond ik het een gewaagde keuze, op foto's leek hij nogal engelachtig. Maar in werkelijkheid ziet hij er anders uit, lekker 'doorleefd' zelfs," aldus Anne.