Lezingen

Nieuws
Werk
   -Alle
   -Ebooks
   -Luisterboeken
   -Bewerkt/Verfilmd
   -Vertaald
   -Bekroond

Auteur
   -Biografie
   -Bibliografie
   -Prijzen
   -Interviews
   -Standpunt
   -Dissertaties
   -Favorieten

Audio/Video
Foto's
Contact

Verfilming

Interview
Blikopener, januari 2001
Annelies Beck

Falling in Cannes en kruiken

Het is helemaal niet vanzelfsprekend dat auteur en regisseur intens samenwerken aan de verfilming van een boek. Meestal heeft elk een heel eigen idee waarover het gaat. Bovendien zijn boek en film twee verschillende vertelvormen, met eigen regels. Toch is het gebeurd met Vallen van de succesvolle jeugdschrijfster Anne Provoost. Voor haar en Hans Herbots, de regisseur, kwam daar nog eens bij dat het een boel eerste keren waren: de eerste keer dat een boek van haar werd verfilmd, de eerste keer dat hij een langspeelfilm maakte, de eerste keer dat beiden een scenario schreven en de eerste keer dat ze dat samen deden. Het is - zacht uitgedrukt - allemaal heel goed meegevallen. Jaren werk en urenlange diepgravende gesprekken kostte het. Het resultaat daarvan is binnenkort te zien in de bioscoop. Net voor het zover is, blikken auteur en regisseur nog eens terug op hun samenwerking.

Lucas

Het verhaal wordt verteld door Lucas, een Vlaamse jongen van een jaar of 15 die met zijn moeder op vakantie gaat in het huis van zijn gestorven grootvader, in het zuiden van Frankrijk. Lucas komt er een vriendinnetje van vroeger uit New York tegen, Caitlin. Ze is gek op dansen. Hij leert er ook nieuwe mensen kennen, zoals Benoît, een journalist die problemen heeft met de vreemdelingen die in het stadje zijn komen wonen. Lucas ontdekt dat zijn grootvader voor de ene een held was en voor de andere een verrader. Er wordt veel niet gezegd en er gebeurt een vreselijk ongeluk. Het wordt een broeierige zomer met een heel explosief einde.

Van boek naar film

Wat trok de regisseur aan in het verhaal en hoe anders is het scenario van de film?

Herbots: Ik heb het boek anderhalf jaar nadat het uitkomen was gelezen en ik wilde het meteen verfilmen. Door een gelukkig toeval werd dat ook mogelijk. Vooral het personage van Lucas sprak me aan: het feit dat het hele verhaal vanuit zijn standpunt wordt verteld. Het is een personage dat uit zijn eigen, gewone omgeving gehaald wordt en in omstandigheden terechtkomt die hij niet meer controleert. En toch moet hij verder. Zijn blik kleurt alles. Een scenario is sowieso minder een ik-verhaal, omdat filmwetten nu eenmaal anders zijn dan de regels waaraan een roman moet voldoen. Het scenario is dus wel anders dan het boek, maar ik probeer in de film nog steeds zoveel mogelijk vanuit Lucas te vertellen. Ook de keuze van de muziek bijvoorbeeld is daardoor bepaald. We wilden muziek die bij zijn leefwereld zou passen, die Lucas goed vindt. Dat is Praga Khan geworden.

Voor de opnames begonnen, hebben we drie dagen samengezeten met de acteurs. Toen hebben we de laatste vragen proberen op te lossen over hun personages, de spanningsbogen proberen juist te krijgen. Het verraste me hoe serieus die Engelse acteurs met hun rol bezig waren, hoeveel vragen ze hadden. Dat vind ik trouwens het leukst aan een film maken, werken met de acteurs.

Hoe keek de schrijfster aanvankelijk tegen het filmproject aan?

Provoost: Ik was eerst niet zo happig om het boek mee te bewerken tot een scenario. Ik had zoiets nog nooit gedaan. Hans heeft dus in z'n eentje een eerste versie gemaakt. Daarin bleef hij heel dicht bij het boek. Na een poosje zijn we toch samen aan de slag gegaan. Er is een groot verschil tussen een roman en een film. Als een auteur kiest voor een ik-verteller, kan hij daar niet van afwijken, behalve met zware kunstgrepen. Dat wil zeggen dat er bepaalde dingen zijn die Lucas in het boek niet kan weten, tenzij hem dat later verteld wordt.

Hans vroeg mij voortdurend: "Waarom is dat personage daar op dat moment? Wat doet die en waarom? Waarom voelt die zich zus of zo?" Allemaal vragen waarover ik tot dan toe niet echt had moeten nadenken, omdat Lucas daar in het boek op dat moment niet bij was. Het vertelstandpunt werd dus veel flexibeler en veel simultaner. In het boek zit bijvoorbeeld een scène waarin Caitlin Lucas vertelt over een hinde die ze heeft gezien. In een film werkt zoiets niet. Dat zou al snel saai worden. In een film moet je Caitlin laten zien op het moment dat die hinde haar pad kruist, ook al is Lucas daar niet bij.

Nog een verschil tussen een film en een roman is dat veel dingen in een film nadrukkelijker getoond worden dan dat je ze in een boek beschrijft. Caitlins moeder bijvoorbeeld moet iets om handen hebben om haar aanwezigheid te verantwoorden. In de film maakt ze op een bepaald moment kerkstoelen schoon. Caitlin staat daarbij en danst met de Mr. Proper in het rond. Toen ik dat op de set zag, begreep ik niet waarvoor die scène diende. Maar eigenlijk wordt getoond hoe Lucas naar Caitlin staat te kijken en op haar verliefd wordt. Het poetsen van die kerkstoelen dient om te laten zien hoe aantrekkelijk Caitlin eigenlijk wel is. Dezelfde inhoud, gevoelens of boodschap krijgen gewoon op een heel andere manier vorm.

Een ander voorbeeld is de manier waarop duidelijk gemaakt wordt dat Lucas zich uitgesloten voelt. In het boek belt hij voortdurend zijn vrienden thuis op. Dat kun je niet maken in een film. Er is nu een scène ingelast die niet in het boek voorkomt: in het klooster waar Caitlin en haar moeder logeren wordt een joodse herdenkingsplechtigheid gehouden. Lucas bekijkt die vanop een afstand. Hij ziet bovendien hoe Caitlin wel heel vriendschappelijk omgaat met een van de joodse gasten. Het is duidelijk dat hij zich buitengesloten voelt. Maar tegelijk maakt die jaloezie het ook aannemelijk dat hij in de volgende scène in staat is een molotovcocktail te gooien tijdens de betoging.

Van tiener naar twintiger

Nog zo'n drastische ingreep in het scenario is de leeftijd van de personages. In het boek zijn Lucas en Caitlin 15 à 16. In de film zijn ze ongeveer 19 en worden ze gespeeld door twintigers. Een bewuste keuze?

Herbots: Het is voor mij gewoon makkelijker om een verhaal te vertellen over iemand die ongeveer 19 is, dan over iemand die 15 is. Iemand die wat ouder is, staat dichter bij mijn eigen leeftijd. Bovendien bood het een heleboel mogelijkheden: in de relatie met Caitlin, maar ook in de relatie met andere personages. Nu zijn het allemaal volwassenen onder elkaar. Mocht Lucas 15 gebleven zijn, zou zijn moeder anders met hem omgaan dan nu het geval is. En ook de vriendschap met Benoît zou een beetje raar zijn als Lucas 15 is, net omdat Benoît ook een pak ouder is dan Lucas. In het boek werkt dat allemaal wel, maar in een film zie je gezichten en dat beïnvloedt de mate waarin je wel of niet accepteert wat er gebeurt.

Provoost: Die leeftijd staat voor mij los van het verhaal. Dit kan mensen overkomen op verschillende leeftijden. Ik wilde heel ver gaan in het 'loslaten' van het boek, als dat de film ten goede kwam. Maar er waren twee dingen waaraan ik vasthield. Lucas en Caitlin konden volgens mij geen fysieke relatie hebben, geen kusscène dus. Dat zou niet passen bij de karakters die ik hen gegeven heb. Caitlin is moreel superieur en is romantisch niet in Lucas geïnteresseerd. Ze is het type dat een jongen gek kan maken, maar voor haar blijft het een spel. Bovendien zit de erotiek in het boek volgens mij vooral in het kijken. Hans bleef aandringen op een liefdesrelatie. Uiteindelijk heb ik gezegd: "Als jij twee acteurs kunt casten die het geloofwaardig maken dat Lucas en Caitlin kussen, dan is het goed. Laat het maar zien en overtuig mij dat het kan." Het tweede aspect waar ik absoluut op sta, is het pessimistische einde. Daar hebben we ook zwaar over gediscussieerd.

Herbots: De relatie tussen Lucas en Caitlin mocht wat intenser, vond ik. Hun leeftijd in de film maakt dat ook aannemelijk, vanzelfsprekend bijna. Soms moet je wel een aantal clichés uit de kast halen, omdat je gewoon geen tijd hebt om alle subtiliteiten uit de doeken te doen. De scène waarin Caitlin Lucas een lift aanbiedt en ze voor het eerst samen naast elkaar in de auto zitten, hebben we eruit moeten laten. In die scène werd de toenadering tussen beiden voelbaar, maar hij duurde gewoon te lang. Er gebeurt nu eenmaal te veel in de film. Als je alles op die manier moet uitleggen, dan wordt de film onmogelijk lang. Dus moet je soms naar zoiets grijpen als een kus om een bepaalde ontwikkeling snel duidelijk te maken.

Van Vallen naar Falling

De film is helemaal in het Engels gedraaid. Hoe komt dat?

Provoost: De lezer kan ervan uitgaan dat er in het boek eigenlijk drie talen worden gesproken: Engels (Caitlin en Ruth), Frans (Benoît en zijn omgeving) en Nederlands (Lucas en zijn moeder). Je hoeft maar één keer te schrijven dat een personage die taal spreekt en de lezer neemt dat mee, ook al is het boek voor de rest helemaal in het Nederlands. In een film zou je voortdurend moeten switchen en dat werkt vervreemdend. Het publiek zal zich telkens realiseren dat het naar een film zit te kijken.

Herbots: Het stelt je ook voor een heleboel praktische problemen. Welke taal wordt er dan gepraat wanneer Caitlin, Benoît en Lucas samen zijn? Moet een van de drie dan tolken? Dat zou het verhaal vreselijk vertragen en de kijker op de zenuwen gaan werken. Daarom hebben we ervoor gekozen alles in één taal te draaien. Met het oog op internationale verspreiding en Europese sponsoring werd dat het Engels.

Hoe ging het casten van de personages?

Herbots: Tijdens het lezen van het boek zag ik Lucas al helemaal voor me: een vrij vrouwelijke jongen met haar zoals hij dat nu ook heeft in de film. Het is uiteindelijk Lee Williams geworden, die lang model was voor Calvin Klein. Afgaande op de foto's twijfelde ik een beetje. Hij zag er een beetje te perfect uit, wat engelachtig. Toen we hem ontmoetten, bleek dat zijn tanden niet helemaal perfect waren en dat hij meer was dan alleen een mooi gezicht. Caitlin had ik oorspronkelijk wat zachter in gedachten, maar de keuze voor Angela Bettis is zeker niet slecht.

Provoost: Ik vind het wel goed dat Caitlin een beetje bitchy is in de film. Wanneer ze dat ongeluk heeft, voel je een soort opluchting; zo van: net goed! Ze wordt 'gestraft' voor haar gemene streken tegenover het hoofdpersonage, met wie de kijker zich toch identificeert. Omdat dat ongeluk zo verschrikkelijk is, buiten alle proportie, heb je dan ook meteen weer spijt van dat gevoel.

Herbots: Ik weet niet of al die subtiliteiten via een film ook zo overkomen, hoor Anne. Het gaat allemaal zo snel en de emoties op het doek zijn zo intens. Klanken, beelden... er is zoveel 'eerstegraadsinformatie'. Bijvoorbeeld in de scène van het ongeluk: er is vuur, het geluid van vuur, geroep... Er gebeurt zoveel op zo'n korte tijd. Ik weet niet of je dan zulke 'tweedegraadsoverpeinzingen' kunt maken. Misschien wel hoor, onbewust dan.

Van Cannes naar Vlaanderen

Wat is het belangrijkste in het verhaal, de relatie Lucas-Caitlin of de politieke boodschap: de verleiding van extreem-rechts denken?

Herbots: De vriendschap tussen Lucas en Caitlin komt voor mij op de eerste plaats. De film mag niet pamflettistisch zijn. De verwarring over de houding ten opzichte van vreemdelingen dient maar als achtergrond. Lucas wordt voortgestuwd door de gebeurtenissen in een omgeving die hem niet vertrouwd is. Hij maakt verkeerde keuzes, maar hij moet wel verder met de gevolgen. We laten voelen dat dat heel wat impact heeft, maar we gaan dat niet al te expliciet maken. Hij werkt op het einde niet in een instelling voor gehandicapten of zo.

Wanneer komt de film uit en voor welk publiek is hij bestemd?

Herbots: De film moet af zijn tegen het Festival van Cannes in mei. We hopen hem daar te kunnen voorstellen. Dan wordt hij verdeeld in verschillende Europese landen en misschien ook wel in de Verenigde Staten. Pas daarna, tegen het najaar van 2001 dus, zal hij in Vlaanderen te zien zijn.

Er zitten zoveel lagen in de film, dat een heel breed publiek zich aangesproken kan voelen: tieners vanwege Lucas en Caitlin, terwijl de ontwikkeling van de moeders wellicht herkenbaar is voor oudere kijkers. Dat is een sterkte, maar misschien ook een zwakte. Want wie op één verhaallijn zit, vindt de film op momenten dat die niet zo prominent uitgewerkt wordt misschien saai. Je komt dan in een ander ritme terecht.

Provoost: Het is een verhaal dat iedereen zou kunnen overkomen. Door zulke keuzes, een extreme keuze in dit geval, in een boek of in een film te stoppen, bezweer je ze eigenlijk. Ik denk dat iedereen daar wel eens bang voor is en daarover nadenkt: wat zou ik doen, als ik voor die of die keuze wordt gesteld?