| Eng | Fr |

Nieuws

Werk

Bewerkt/Verfilmd
Vertaald
Bekroond

Auteur
Optredens
Academisch
Audio/Video
Foto's
Contact

Juryverslag

Juryverslag voor Vallen van de Libris Woutertje Pieterse
2 maart 1995

Een aantal keren is de Libris Woutertje Pieterse Prijs toegekend aan boeken waarin een feestelijke hoofdrol toebedeeld was aan de taal zelf; aan boeken die om zo te zeggen dansten, en leken te willen zeggen: kijk eens hoe mooi het is om met taal te spelen. Waarbij de - altijd door de schrijvers zelf opgestelde - regels van het taalspel in kwestie veel mogelijk maakten, als het ging om het terrein van het beoefende genre. Het spel kon filosofisch uitpakken; het kon ook poŽtisch zijn, of sprookjesachtig.

Misschien is de inzet van het spel dat Anne Provoost met de taal speelt ernstiger. In elk geval vestigt het, als spel, de aandacht veel minder op zichzelf. De taal van deze schrijfster is sober en transparant. Zij lijkt niet uit te zijn op 'mooi'. Haar inzet is er, literair gesproken, niet minder ambitieus om.

De roman, die Vallen heet, is een specimen van een betrekkelijk zeldzaam genus, namelijk de jeugdroman - een roman die zich richt tot die ongrijpbare groep van lezers tussen servet en tafellaken. De roman gaat ook over een vertegenwoordiger van die 'tussenleeftijd', over zo'n 'tussenpersoon', om zo te zeggen. Een jongen, die eigenlijk niet meer met zijn moeder mee wil op vakantie, naar altijd maar weer dat huis van de grootvader op het platteland. Een jongen, die voor het eerst niet meer met haar in dezelfde logeerkamer wil. Een jongen, die in een winkel voorgeeft dat hij zeventien is. En die ook vast en zeker geen kind meer is; maar wat is hij wel? Over zo'n 'tussenpersoon', in de 'tussentijd' die een vakantie is, gaat de roman dus. Over de onbepaaldheid van iemand die opgroeit, en als karakter nog zoekende is. Iemand ook, van wie niet direct vast te stellen is of hij misschien bezig is verliefd te worden. Hij heeft er zeker emplooi voor. De roman Vallen gaat over onbeslistheid.

En hij is zeer nauwkeurig, deze roman, zeer listig, zeer onopvallend geconstrueerd. De schrijfster voert de lezer mee zonder hem ooit stil te laten staan. Aanvankelijk gaat dat langzaam - zo langzaam als ook te verwachten valt in een vakantie en in een land waar het zindert van de zomerse hitte. Maar van begin af aan vertoont Vallen de trekken van een klassiek noodlot; traag, maar onontkoombaar, gaat het op het huiveringwekkende slot aan.

De spanning die Provoost van het begin af aan op een heel rustige, geheimzinnige, hoogst vakbekwame manier weet te bewerkstelligen (en het is een spanning die niet meer op zal houden) is de resultante van een zorgvuldige regie. Provoost is een meesteres van de sobere spanning. Het perspectief is beperkt. Het is dat van de jongen die de hoofdpersoon is. Hij is degene die het verhaal vertelt, en die het met terugwerkende kracht opnieuw beleeft.

Het beperkte perspectief van die ik-vorm maakt een verregaande identificatie mogelijk met een houding die niemand helemaal vreemd kan zijn. Dit is iemand met zijn ziel onder zijn arm, iemand zonder doel, iemand die best iets omhanden zou willen hebben.

In het Franstalige stadje, dat tot decor van de roman dient, bevinden zich, al dan niet illegaal, voldoende Arabische seizoenarbeiders om voor een klimaat van vreemdelingenhaat te kunnen zorgen. De hoofdpersoon Lucas wordt daarin betrokken. Hij raakt een tijd lang in de ban van krachtige taal, hij ondervindt de aantrekkelijkheid van arrogantie, en hij doet mee. Zoals gezegd hanteert Provoost het beperkte perspectief van die ene ik. Maar ook daarbinnen is zij, met haar grote talent voor drama, uit op het bedenken en uitbuiten van situaties met een beperkt zicht. Zo is de roman 'opgespannen' tussen twee locaties, van waaruit de hoofdpersoon zijn observaties doet. Twee keer zijn dat observaties, met alle spanning van dien, waarbij de waarnemer nu juist buiten spel wenst te blijven.

De eerste keer betreft dat de verschijning (waarop de jongen niet verdacht is) van het meisje dat door hem ten slotte zowel gered als ernstig verminkt zal worden. De laatste keer betreft het de terugkeer van dat meisje uit een ziekenhuis. Dit is echter niet de plaats om verder op het voorgevallene in te gaan; wij vinden het niet tot onze taak behoren de zorgvuldig opgebouwde suspense in Vallen prijs te geven.

Provoost zet lijnen uit en verknoopt ze. Er is de lijn van een verzwegen hoofdstuk uit de familiegeschiedenis, terugreikend tot de Tweede Wereldoorlog: de grootvader heeft onderduikers verraden. Die draad wordt getwijnd met het verhaal van nu: dat van de vreemdelingenhaat, dat van de voelbaar gemaakte gefascineerdheid door de welbespraakte, uiterst verleidelijke taal van de arrogantie en het geweld. Die twee lijnen worden net zo lang verknoopt tot er geweld voor nodig is om ze weer uit elkaar te krijgen.

Provoost heeft het lef gehad om heel veel ineens aan de orde te stellen. De jury vindt het knap dat zij een gecompliceerde, moderne werkelijkheid voelbaar en inzichtelijk heeft weten te maken, en wel door de uitsluitende inzet van haar grote literaire vernuft. Zonder dat de lezer schema's voorgeschoteld krijgt. Zonder gepreek, zonder terechtwijzing, zonder moralisme. En dat alles - zo leek de jury - is een prijs waard als deze.

Amsterdam, 2 maart 1995

De jury

Hedy d'Ancona
Peter van den Hoven
Nicolaas Matsier
Kees Nieuwenhuijzen\\

Print deze pagina... enkel als het niet anders kan!