| Eng | Fr |

Nieuws

Werk

Bewerkt/Verfilmd
Vertaald
Bekroond

Auteur
Optredens
Academisch
Audio/Video
Foto's
Contact

Analyse

Uit de verhandeling van Goedele De Cock, Universiteit Gent, 2001-2002, voor Germaanse Filologie

Handelingsverloop en thematiek in Mijn tante is een grindewal

In Mijn tante is een grindewal worden twee verhaallijnen door elkaar geweven. We krijgen het verhaal van Tara die seksueel misbruikt wordt door haar vader en daardoor ook haar moeder verliest. Die pleegt zelfmoord nadat ze de incest van haar man ontdekt. Door de stranding van een kudde grindewallen - de tweede verhaallijn - komen we langzaam maar zeker het geheim van Tara te weten, omdat ze zich met die kolossale dieren verwant voelt. Het hele verhaal wordt geschetst vanuit het oogpunt van Tara's nicht, Anna die het ik-personage van de roman vormt. Het oorspronkelijke verhaal heeft vele veranderingen ondergaan:

"Ik heb trouwens eerst gekozen voor het onderwerp van de dolfijnen. Incest is er, al schrijvend, bijgekomen. Ik had het manuscript, in een veel minder omvangrijke versie, ingestuurd voor een wedstrijd. Het kwam niet voor publicatie in aanmerking en ik hoorde er lang niets meer van. Later kwam ik in contact met Nelleke Berns van de uitgeverij Houtekiet. Ik gaf haar de tekst ter lezing en ze belde me diezelfde week nog op. Ze wilde dat ik het verhaal zou herwerken en uitbreiden. Dat heb ik gedaan. In het geheel zit er zowat twee jaar werk in het manuscript, (...) "

Het hoofdthema van de roman is ongetwijfeld het seksuele misbruik van Tara door haar vader Anton. Anne Provoost is een van de eerste auteurs die dat onderwerp uit de taboesfeer durft te halen. Als klein kind is Tara een lelijk meisje met een bril en pluishaar. Haar vader wil niet voor haar zorgen, maar na een operatie hoeft ze geen bril meer te dragen en van dan af verafgoodt Anton zijn dochter. Tara probeert haar moeder duidelijk te maken wat haar vader met haar doet, maar die is nogal labiel en begrijpt niet waar Tara op aanstuurt. Als tante Tanja vader en dochter op heterdaad betrapt, is ze ontzettend kwaad en pleegt tien dagen later zelfmoord (zie p. 101). Een ander belangrijk thema dat met het seksuele misbruik gepaard gaat, is het verzwijgen.

De nacht was de tijd van sluipen en fluisteren, van verbergen en verzwijgen.
Tara wist niets van onze verhalen, en dat vonden wij maar goed. Alles was ons geheim, en zij hoefde er niet in te delen. Alleen wisten we niet dat Tara meemaakte wat wij fantaseerden.
p. 54.

Tara wil haar geheim met niemand delen, ook al omdat ze denkt dat anders haar mond in steen zal veranderen. De grindewallen maken echter zulke emoties bij haar los dat ze na een tijdje Anna in vertrouwen neemt en toch vertelt wat haar vader met haar allemaal doet. Dan nog is in feite de spiraal van verzwijgen niet verbroken, want Tara geeft Anna telkens een dollar om haar mond te houden en doet daarmee hetzelfde als haar vader. Anna vindt het een vreselijk geheim: "Maar vooral, vooral deed het me denken aan het geheim in de flessen. Het was een geheim dat ik al een tijdje deelde, maar dat mij iedere dag meer maagpijn bezorgde." (p.111).
Niet onbelangrijk daarbij is het gevoel van de schrijfster bij de roman:

"In dit boek is vooral de sfeer belangrijk. Ik wilde de lezer laten voelen wat het betekent als er iets is wat je wil zeggen, maar aan niemand kwijt kan: het gevoel van "als ik niet praat, dan stik ik - maar als ik praat dan ga ik dood". En weten dat er geen derde keus is".

Tara wordt ermee geconfronteerd in welke richting ze het dilemma op moet lossen. De schuldvraag mogen we bij de thematiek niet vergeten. Tara legt de schuld voor de dood van haar moeder bij zichzelf. Zij heeft haar moeder veel verdriet aangedaan. In feite is de vader verantwoordelijk voor de dood van zijn vrouw, maar dat ziet Tara - althans vr ze in therapie gaat - niet in. Bovendien mogen we niet vergeten dat Anton zijn dochter met een groot schuldgevoel opzadelt door te zeggen: "'Als je het doorvertelt, dan is het jouw schuld dat je moeder doodgaat." (p. 100). Tara gelooft dat ook werkelijk:

"Ik heb in ieder geval heel hard gehuild die keer. Ik geloofde toen echt dat het mijn schuld was. Ik dacht dat mama al die pillen geslikt had om van mij af te zijn. Kim beweert dat daar het probleem zit, dat ik me schuldig voel over wat gebeurd is. Denk jij dat het mijn schuld is? p. 155.''

De stranding van de grindewallen is zoals eerder vermeld als het ware een openbaring voor Tara: ze wekken gevoelens bij haar los, waardoor ze stilaan over het leed dat haar aangedaan wordt, begint te spreken. Ze leest veel over walvissen en grindewallen.

"Wanneer walvissen verliefd zijn en seksuele spelletjes doen, dan zijn ze niet altijd erg lief voor elkaar. Het mannetje bijt het vrouwtje en raspt met zijn tanden langs haar huid, soms totdat ze gewond raakt. Dikwijls vertonen de vrouwtjes dan ook een angstig gedrag in de nabijheid van mannetjes.' Ze legde haar handen op het boek, en zei: 'Mijn papa doet mij ook soms pijn, maar daarna troost hij me. Hij doet het omdat hij van me houdt."
p. 94.

Ze vergelijkt de grindewallen met haar moeder en dat is tegelijk de verklaring van de titel. Op het eerste gezicht lijkt de titel absurd, maar door de vergelijking die Tara maakt van de zeezoogdieren met haar moeder krijgt hij een diepere betekenis. Het meisje denkt dat de vrouwtjes onder de grindewallen gezien hebben dat hun man iets vreselijks met hun kinderen doet en dat ze daarom niet verder willen leven (zie p. 87). Dat is ook precies wat met Tara's moeder gebeurd is en op die manier geeft Tara een heel eigen interpretatie aan de stranding.

"Ik denk niet dat we dat mogen doen. Als de grindewallen hier willen sterven, dan moeten we ze laten sterven. Als je ze tegenhoudt, doen ze het op zekere dag toch."
(...)
'Als je moeder niet meer wil leven, dan is er ook niets aan te doen. Moeders die dood willen, gaan uiteindelijk dood, wat je ook doet."
p. 67.

Na de dood van de grindewallen weet Tara met haar woede en verdriet geen weg. Ze keert zich met haar onverwerkte emoties omtrent de dood van haar moeder tegen de dode grindewallen, alsof zij voor de dood van haar moeder verantwoordelijk zijn:

Tara kwam de duin af gestormd. Ze liep op de grind af, liet zich met haar volle gewicht tegen zijn lichaam vallen en schopte hem keihard in de buik. Het blubbervet schudde, en even leek het alsof de huid zou breken. Ze zette een paar passen achteruit, ging terug, en schopte nogmaals, en nogmaals. Ze hakte erop los als een bezetene. Met haar dunne haar zag ze er uit als een woeste vlieg van veertig kilogram. Een vlieg die altijd weer met haar kop tegen het raam tikt, en altijd maar harder, in de overtuiging dat ze het glas kan breken.
p. 90 - 91.

Ze interesseert zich enorm voor de drie levende grindewallen (zie p. 93), alsof zij haar laatste houvast zijn. Vooral met de kleinste van de drie, met de toepasselijke naam Baby, krijgt Tara een band. Hij heeft net als Tara zijn moeder verloren en erge dingen meegemaakt en daardoor kunnen ze het met elkaar vinden:

Tara bewoog met een trage schoolslag naar Baby toe. Haar T-shirt dwarrelde als een zijdedun weefsel om haar heen. Baby schoof niet achteruit, maar bleef ter plaatse. Het volgende ogenblik bewoog hij ook, en wel naar haar toe. Nu was het Tara die schrok.
'Zie je dat Roy? Let ook op hr gedrag. Ze wil zelf niet aangeraakt worden. Ik heb het je gezegd: ze is als Baby.' Maar Baby raakte haar niet aan, en Tara liet hem ook met rust.
p. 113.

Na een paar keer durft Tara Baby wel aan te raken, maar enkel met haar "handpalmen". Baby staat dat toe, maar alleen voor een korte tijd (zie p. 123).
Tara legt een grote verzameling flessen aan (zie p. 48) en plaatst die vervolgens in het water met een S.O.S.-boodschap naar Europa. Op die manier hoopt ze geholpen te worden. Ze leest boeken over hoe ze precies de flessen moet vullen (zie p. 47), waarbij haar grootste angst is dat walvissen haar flessen inslikken.

"Ik denk dat het grindewallen zijn," zei ze. "Ik heb er een tekening van in mijn boek over de zee. Het zijn die walvissen die flessen doorslikken. Als je een boodschap in een fles wil versturen, moet je een heleboel flessen versturen, want de helft wordt ingeslikt."

Tara draagt altijd rood om zichzelf te beschermen, rood betekent immers stop. Zelfs boven haar badpak draagt ze altijd een rood T-shirt. Baby wordt van die kleur echter onrustig en daarom vraagt ze Anna haar witte T-shirt. Een groen zou echter het beste zijn: groen staat immers voor toegankelijkheid (zie p. 121). Aan haar lichaamsdelen kent ze een bepaalde kleur toe:

"Het heeft te maken met je lichaam, of eigenlijk met de delen van je lichaam. Je hebt groene lichaamsdelen die iedereen die je kent kan aanraken. Ik bedoel je handen en je voeten en zo. En dan heb je oranje lichaamsdelen, dat zijn je mond en je nek en je buik en je dijen. Daar mogen al veel minder mensen aan komen. De rode delen van je lichaam, daar mag eigenlijk niemand met zijn handen aan zitten, want die zijn van jou alleen, helemaal priv. Waar dat is kun je wel denken."
p. 122.

Tara's badpak is een symbolisch element: al haar kleren zijn heel modieus, bovendien krijgt ze elk jaar een mooi badpak. Ze geeft die echter aan vriendinnen van haar klas en wil enkel een ouderwets, laag uitgesneden badpak dragen (zie p. 125). Ze wil daarmee niet te veel van zichzelf blootgeven. In de roman krijgen we met bijgeloof te maken. De kinderen geloven in de heks Goody Hallett. Daarnaast is er nog het bijgeloof van vissers bij hun vertrek:

"Er waren een heleboel dingen die ongeluk brachten. Een zwarte kat, een non of priester ontmoeten voor je afvaart, bracht ongeluk. Ook het doden van een albatros was fataal. Als iemand je een goede reis wenste, zou je zeker vergaan, of als iemand zout morste in de boot. Je mocht niet fluiten, want dan ging de wind liggen, en dan raakte je niet meer verder. Je mocht ook geen kleren herstellen op het dek, want de vissers geloofden dat je dan de wind vastnaaide."
p. 147.

Geluk afdwingen, kan volgens de zeelui op de volgende manieren:

"Als je een geldstuk overboord gooide, kon je de wind kopen. Of je kon een geldstuk onder de mast leggen, dan was je die tenminste niet kwijt."
p. 148.

Volgens de verhalen zou Goody Hallett in de kustvilla gewoond hebben en ook een rijke familie die halsoverkop het huis verlaten heeft, omdat de jongste zoon een kind vermoord zou hebben. Het huis krijgt daardoor iets spookachtigs:

Als je door het raam van de keuken kijkt, zie je alleen maar de duinen, en helemaal in de verte, bijna tegen de zee aan een groot, vervallen huis, waar lang niemand in heeft gewoond. Niemand wilde er wonen. Men zei dat het was omdat het te ver van de stad af lag, en omdat de muren scheurden door de losse ondergrond. Maar iedereen wist dat er een andere reden was.
p. 7.

Dromen of nachtmerries vervullen een niet onbelangrijke functie in Mijn tante is een grindewal. Na de zelfmoord van haar tante heeft Anna dikwijls dezelfde nachtmerrie. We kunnen eruit opmaken dat ze zelf schrik heeft haar moeder te verliezen:

Daar droomde ik dikwijls van. Ik droomde dat ik mijn ouders' slaapkamer binnenging. Mama sliep en had een wit gezicht, ik raakte haar aan en ze was helemaal koud. Ik werd midden in de nacht wakker en kon niet meer bewegen van schrik. Soms kon ik zelfs mijn ogen niet meer dichtkrijgen, omdat ze verlamd waren. Dan dacht ik: wat ben ik blij dat ik Tara niet ben.
p. 56.

Tara krijgt na de dood van haar moeder van oom Tony haar trouwring. Daarin vinden we de inscriptie: "1 + 1 = 1" (zie p. 58), wat zoveel betekent dat de twee personen die het engagement zijn aangegaan om te trouwen voortaan n zullen worden. Anna begrijpt de betekenis er niet van en werpt op dat er een foute rekensom gemaakt wordt. Dat Anton die ring aan zijn dochter geeft, is verdacht, gezien zijn te grote toewijding tot haar.

Print deze pagina... enkel als het niet anders kan!