Nieuws
Werk
   -Alle
   -Ebooks
   -Luisterboeken
   -Bewerkt/Verfilmd
   -Vertaald
   -Bekroond

Auteur
   -Biografie
   -Bibliografie
   -Prijzen
   -Interviews
   -Standpunt
   -Dissertaties
   -Favorieten

Audio/Video
Foto's
Contact

Stijn Streuvels

Cockpit

Een huis is een nest van halmen gemaakt en gouden korenaren dat leven baart, een broedplaats van twijnen warmhouden en blijven tot architecten met zachte handen en een liniaal in Oost-Indische inkt een kader tekenen rechthoekig liggend voor het land

Een schrijfster zit daar dan jaren later aan dat raam na te denken over de stilte die blijft als een leven is vergaan voor een boek over haar boerse grootmoeder een Westhoekse dialectpraatster die heeft gezwegen tot het graf

Ze worstelt met wat ze wil zeggen Waarom vertelde haar grootmoeder niet wat haar was overkomen? Waarom zeiden zestienduizend andere kinderen die dezelfde leeftijd hadden toen ze werden weggebracht van hun familie en hun ouders in de oorlog maar nauwelijks iets op hun oude dag over die scheiding van jaren? Is het omdat het West-Vlamingen waren? Ontbrak het hen aan woorden? Is het omdat ze overdreven veel aandacht hadden voor wat ze niet meer wisten? als ze niet zeker meer waren omdat er te veel tijd overheen was gegaan hielden ze op met praten. Een verhaal dat niet sluitend was, of niet meer controleerbaar, deden ze af als speculatie. Ze leden aan de West-Vlaamse angst die ook de schrijfster parten speelt: je mag niet aandikken je mag niet overdrijven je moet je houden aan de feiten Wat weet jij ervan? Was je erbij misschien?

Er is licht in het Lijsternest ook in winterse dagen Er ontsnapt schijnsel uit de nagelaten geschriften als een faar op hoe het leven was op een boerhof tussen de akkers toen en daar met de schapen, en de koe aan een paal naast de kerk en de begraafplaats die eraan herinnert dat we tijdelijk zijn de beurtgang lopen van de getijden slechts, door de meester gevat in woorden die niet in Van Dale staan en getuigenis afleggen van de dagen dat we ondergingen, dat we de dingen namen zoals ze kwamen want als er geen vreugde werd gehaald uit het zicht op het land met het uitbotten van de bladeren en de aanwas van de kinderen was er niet veel nog de moeite van t labeur van s ochtends tot s nachts

De schrijfster daalt de trappen af iedere dag naar de kelder onder het raam waar de meester met zijn kinderen schuilde tijdens de gasaanval zoals haar grootmoeder aan het Ieperleekanaal

''We leren de mens het beste kennen als hij afziet, we trekken hem zijn lot het meeste aan als we ervaren hoe hij zonder woorden valt.''

De schrijfster verlaat het nest telkenmale voor lucht om afstand te nemen om de schrijfkoorts te laten dalen de leemhoudende hellingen op die ze kent van haar kader Een gouden fazanthaan met bloedrode kop knlrood in feite vliegt voor haar voeten op Ze schrikt mateloos, ze denkt dat ze wordt belaagd dat er iets naar haar wordt gegooid Ze zit in de oorlog Ze is afgedaald naar dat jaar dat haar grootmoeder als meisje van acht voor haar huis speelt op de dam tussen de soldaten die klaarstaan om naar het front te gaan met aan de overzijde van het Ieperleekanaal de Duitsers zwijgend in een rij naast mekaar wachtend op goede wind om canisters open te draaien met dodelijk gas

Kan ze haar grootmoeder verwijten dat ze nooit heeft verteld hoe het was om de geelgroene wolk te zien naderen er de hoestende soldaten uit op te zien dagen die kwamen sterven op de dam Neemt ze haar grootmoeder kwalijk dat ze niets heeft ondernomen om zichzelf te bewaren in de geschiedenis der oorlogshandelingen

Het inzicht ontstaat bij de schrijfster aan haar raam door de geschriften in de rekken ernaast die de cadans aangeven: mensen die iets levensveranderend meemaken denken niet in zinnen, hun denken verloopt in kronkels, zonder voorzetsels, zonder gedachtestrepen zonder zelfs maar een komma als ademtocht Wat hen rest is slechts ratelende nevenschikking

''Het zal erop aankomen het verhaal te vertellen met de durf van de schrijver die woorden vindt waar er geen voorhanden zijn omdat de gebeurtenissen op de lippen bestorven lagen van zij die het hebben meegemaakt maar er niet over hebben willen praten omdat er geen beginnen aan was en het niet uit te leggen was aan de jonge generatie die toch alleen maar wilde horen wat hun eigen tijd aanbelangde en geen tijd maakte om stil te staan bij wat hun eigen bloed was overkomen omdat ze dachten dat het geen belang meer had nu het allemaal voorbij was waardoor ze niets meer voelden aankomen en geen signalen zagen voor het nieuwe drama dat op hen wachtte en hen verstomde in dezelfde mate. '' Een huis is een nest als er een raam in getekend staat breed en laag als een cockpit met uitzicht op het gevaar op de aanvallen, op het gas en op de mensen erin die het pad lopen waarlangs ze nooit meer terug kunnen gaan en dat ook weten die de wijsheid hebben de pijn buiten de taal te laten en als de feiten zijn verdaagd de schrijvers het mandaat geven om woorden te traven op de plaatsen waar ze eerder nog nooit hebben willen staan zonder ervaring uit het blote domme hoofd

(ap)